नेपाल सरकार

कृषि, भूमि व्यवस्था तथा सहकारी मन्त्रालय

कृषि विभाग

व्यवसायीक किट विकास निर्देशनालय

हरिहरभवन, ललितपुर


सूचना तथा समाचार

च्याउखेती विकास कार्यक्रम

पृष्ठभूमि

प्राकृतिक अवस्थामा उम्रने विभिन्‍न प्रकारका च्याउका जातह मध्ये आ-आफ्नै अनुभवको आधारमा खान हुने च्याउ संकलन गरी खाने नेपालको परम्परा भएता पनि उन्‍नत प्रविधि अपनाई उपयुक्त च्याउका जातहरु खेती गरी च्याउ उत्पादन गर्ने कार्य विगत केही बर्षदेखि मात्र शुरु भएको छ । स्थानीय श्रोत-साधन र श्रमको प्रयोग गरी च्याउको उत्पादनमा गुणात्मक र परिमाणात्मक वृद्धि गरी कुपोषण कम गराउन र आयआर्जन गर्ने प्रशस्त संभावना रहेको छ । सरकारी तवरबाट च्याउ खेती कार्यक्रम संचालन गर्न संस्थागत रुपमा छुट्टै शाखा कार्यालयको व्यवस्था नभएकोले यस सम्बन्धमा व्यावसायिक कीट विकास निर्देशनालयबाट सुपरिवेक्षण, अनुगमन र कार्यक्रमको नीतिगत पक्षमा कार्य भै रहेको र कार्यक्रम संचालन गर्न केही नर्मस्‌हरु स्वीकृत भई जिल्ला कृषि विकास कार्यालयमार्फत प्रचार प्रसार कार्य भइरहेको छ । हाल नेपालमा कृषि अनुसन्धान परिषद् अन्तर्गत रहेको बाली रोग विज्ञान महाशाखा र निजीक्षेत्रहरुले स्रोत केन्द्रको भूमिका खेल्दै आइरहेको छ । तर यो पर्याप्त नभएकोले कृषक वर्गमा सेवा पुर्‍याउन च्याउखेती सम्बन्धी छुट्टै शाखा खोली स्रोत केन्द्रको रुपमा स्थापना गर्नुपर्ने आवश्यकता टड्कारो रुपमा देखिएको छ । च्याउ वीउ तथा ताजा च्याउ उत्पादनमा गुणात्मक एवं परिमाणात्मक सुधार ल्याउन विगतमा क्षऋआ को सहयोगमा एकजना जापानी स्वयंसेवकले सरकारी एवं निजी क्षेत्रमा समेत सहयोग पुर्‍याएका छन् ।

दीर्घकालीन अवधारणा

·        देशमा विद्यमान स्थानीय श्रोत-साधन र श्रमको समुचित प्रयोगद्धारा घना बस्ती भएका आसपासका क्षेत्रमा च्याउखेती विकास कार्यक्रम संचालन गरी गुणस्तरीय च्याउको उत्पादनमा बृद्धि गरी मुलुकमा च्याउको आयात घटाउने र निर्यात बढाउने कार्यमा सहयोग पुर्‍याउने ।

·        च्याउ उत्पादन तथा प्रशोधन सम्बन्धी उद्योग व्यवसायको स्थापना गर्ने र यस्तो कार्यमा विशेष गरी दलित, उत्पीडित, भूमिहीन तथा विकासको मूल प्रवाहमा समाहित हुन नसकेका कृषकहरु एवं महिलाहरुको सहभागितामा जोड दिने ।

उद्देश्य

·        च्याउखेती सम्बन्धी उन्‍नत प्रविधिको विकास र विस्तार गर्ने  ।

·        गुणस्तरीय च्याउ बीउ उत्पादन एवं आपूर्तिमा सुनिश्‍चितता ल्याउने ।

·        संभाव्य क्षेत्रमा ब्यावसायिक च्याउखेती संचालन गर्न जोड दिने ।

·        च्याउजन्य उद्योग ब्यवसायीको विकास गरी रोजगारीका अवसरहरुको अभिबृद्धि गर्ने ।

रणनीति

·        शहरी घनाबस्ती क्षेत्रमा कार्यक्रम केन्द्रित गर्ने

·        संस्थागत विकास गरी सरकारी एवं निजीक्षेत्रको संलग्नामा कार्यक्रम संचालन गर्ने ।

नीति तथा कार्यनीति

·        च्याउको बीउ उत्पादन प्राय:काठमाण्डौ उपत्यकामा मात्र सिमित भएकाले बाह्‍य क्षेत्रमा पनि च्याउको बीउ उत्पादन गरी सजिलै आपूर्ति गर्नको लागि अन्य छुट्टै व्यवस्था नभएसम्म बाली संरक्षण निर्देशनालयको समन्वयमा क्षेत्रीय बाली संरक्षण प्रयोगशाला मार्फत सो सम्बन्धी कार्यक्रमहरु संचालन गरिने छ ।

·        च्याउखेती सम्बन्धी उन्‍नत प्रविधिबारे सम्बन्धित प्रविधिक एवं कृषकलाई तालिम दिई दक्षता विकास गर्दै लगिने छ ।

·        च्याउ बीउ उत्पादन गर्न चाहने निजी व्यवसायीहरुलाई संभाव्यता हेरी श्रोतकेन्द्र दर्ता गर्दै जाने, जसबाट काठमाण्डौ बाहिरको स्थानमा समेत बीउको उपलब्धता सहज हुदैं जानेछ ।

·        च्याउ बीउ उत्पादन तथा अन्य प्रविधि प्रमाणिकरणको लागि ब्यावसायिक कीट विकास निर्देशनालय अन्तर्गत एउटा छुट्टै इकाईको ब्यवस्था गर्ने प्रयास गरिने छ ।

·        च्याउ उत्पादन पश्‍चातका कृयाकलापहरुका लागि आवश्‍यक संयन्‍त्रको विकास गरी प्रशोधन प्रविधि प्रचार प्रसार तर्फ जोड दिइनेछ ।

·        च्याउ खेती व्यवसाय संचालन गर्न युवा लक्षित कार्यक्रम संचालन गरिने छ ।